فراگیر شدن فناوری در صنعت ساخت‌وساز صرفاً با اجرای چند پروژه پایلوت و نمایشی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند استقرار استاندارد، ضوابط اجرایی و ایجاد بازار واقعی برای محصولات دانش‌بنیان است. مهندس حسین شکری، دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان هوافضا، حمل‌ونقل و شهرسازی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، در بخش دوم گفتگوی تفصیلی، از نقشه راه راهبردی برای ساخت مسکن هوشمند، کم‌مصرف و کم‌کربن و پیوند آن با پروژه‌های کلان کشور پرده برداشت.
۱.عبور از پایلوت‌های نمایشی؛ الزامات فراگیر شدن مسکن فناورانه
به گفته مهندس شکری، برای تبدیل نوآوری به یک فرآیند معمول در کارگاه‌های ساختمانی، پنج رکن اساسی باید هم‌زمان شکل بگیرد:
-
تقاضای واقعی بازار: پیوند مستقیم نوآوری با نیازهای پروژه‌های انبوه‌سازی.
-
استاندارد و نظام ارزیابی فنی: تعریف معیارهای کمی دقیق با همکاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی جهت صدور گواهی‌های لازم.
-
مدل اقتصادی قابل‌قبول: توجیه‌پذیری سرمایه‌گذاری برای سازندگان از محل کاهش مصرف منابع و سرعت ساخت.
-
پروژه‌های آزمون میدانی: فراهم‌سازی بستر آزمون فناوری در شرایط واقعی پیش از تولید انبوه.
۲. اولویت‌های فناورانه؛ از دوقلوی دیجیتال تا مدلسازی اطلاعات ساخت (BIM)
ستاد شهرسازی معیارهای اصلی اولویت‌بندی فناوری‌ها را «میزان اثرگذاری»، «مقیاس‌پذیری»، «سطح آمادگی فناوری (TRL)» و «توجیه اقتصادی» تعیین کرده است:
| فناوری نوین | کارکرد در ساخت‌وساز پیشرفته | دستاورد و ارزش‌افزوده اقتصادی |
| دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) | ایجاد نسخه کاملاً مجازی و شبیه‌سازی‌شده از ساختمان واقعی با اتصال به حسگرها | تحلیل لحظه‌ای مصرف آب و برق، پایش شرایط محیطی و کشف آنی نقاط اتلاف انرژی |
| مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) | طراحی سه‌بعدی هوشمند حاوی شناسنامه کامل مصالح، قیمت و داده‌های تعمیر و نگهداری | یکپارچگی مهندسان در تمامی فازها و جلوگیری از تداخلات اجرایی در کارگاه |
| تأسیسات و پوسته‌های نوین | استفاده از عایق‌های پیشرفته، تجهیزات کم‌مصرف و سیستم‌های مدیریت هوشمند (EMS) | کاهش چشمگیر بار سرمایش/گرمایش و انطباق کامل با ویرایش پنجم مبحث ۱۹ |
| انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازها | ادغام سامانه‌های خورشیدی و سیستم‌های ذخیره‌سازی توان در کالبد ساختمان | مدیریت پیک‌بار برق در تابستان و حرکت به سمت مفهوم کربن صفر |
۳. زنجیره سه‌گانه معاونت علمی: توسعه فناوری، بازارسازی و بومی‌سازی
رویکرد معاونت علمی فراتر از ارائه تسهیلات مقطعی بوده و بر تشکیل یک زنجیره ارزش کامل متمرکز شده است:
-
شناسایی و بومی‌سازی اقلام راهبردی: تعیین اقلام حساس مرتبط با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان با همراهی وزارت راه و شهرسازی برای شکل‌گیری زنجیره تأمین پایدار.
-
بازارسازی و اتصال به پروژه‌های حاکمیتی: ایجاد پل ارتباطی میان شرکت‌های دانش‌بنیان با بزرگ‌ترین سازندگان کشور از جمله بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، بنیاد تعاون و انبوه‌سازان بخش خصوصی.
-
توسعه صادرات و دیپلماسی فناوری: حمایت از حضور شرکت‌های فناور حوزه ساختمان در نمایشگاه‌های بین‌المللی تراز اول منطقه نظیر The Big 5 دبی برای صادرات خدمات فنی و مهندسی.
۴. همگرایی بین‌دستگاهی؛ تبادل سند راهبردی مشترک با وزارت راه
در پی توافقات انجام‌شده میان معاونت علمی و مدیران ارشد وزارت راه و شهرسازی:
-
سند مشترک اولویت‌های فناورانه در تمامی شقوق مسکن و حمل‌ونقل مبادله شده است.
-
فراخوان‌های متعددی در حوزه کاربرد هوش مصنوعی در مسکن و روش‌های نوین بهینه‌سازی انرژی منتشر شده و هم‌اکنون طرح‌های مشترک متعددی در دست اجرا قرار دارد.